Evde Kenevir Yetiştirmek Cezası: Saksı, Amaç ve HAGB

Evde Kenevir Yetiştirmek Cezası: Duruma Göre Tablo

Ceza, ekimin amacına ve hasattan sonra ne yapıldığına göre 50 gün adli para cezasından 20 yıl hapse kadar değişir. Aşağıdaki tablo, evde kenevir dosyalarında en sık karşılaştığım ihtimalleri bir arada gösteriyor.

Kişisel kullanım için ekimin cezası, kullanmak için esrar bulundurmanın cezasından daha düşük görünür. Bunun nedeni, TCK 191’deki cezanın 2023’te artırılmış olması, 2313 sayılı Kanun’daki ekim cezasının ise aynı kalmasıdır. Kanun koyucu ekim için ayrı ve özel bir hüküm koyduğundan, ekim sürecindeki fiil bu özel hükme göre değerlendirilir.

Ekim TCK 188’deki “İmal” Sayılır mı, TCK 191 Ekimi Kapsar mı?

Hayır, kenevir ekimi TCK 188/1’deki imal suçu olarak değil, 2313 sayılı Kanun’daki özel suç olarak cezalandırılır. TCK 188/1’deki imal, ithal ve ihraç suçunun cezası 20 yıldan 30 yıla kadar hapistir:

TCK 188/1: (1) Uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak imal, ithal veya ihraç eden kişi, yirmi yıldan otuz yıla kadar hapis ve ikibin günden yirmibin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.

DİKKAT: Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.

2313 sayılı Kanun, esrar elde etmek amacıyla kenevir ekmeyi ayrıca tanımlar ve “ekim” kavramına tohumun toprağa ekilmesinden ürünün hasadına kadar geçen süreci dahil eder. Bu nedenle saksıda büyüyen bitki için savcılık TCK 188/1’den değil, 2313 sayılı Kanun’un 23. maddesinden işlem yapar. Hasat bittikten sonra ise tablo değişir; elde edilen esrar artık TCK 188 ya da TCK 191 kapsamındadır.

TCK 191/1 de ekimi saymaz. Maddede kullanmak için satın alma, kabul etme, bulundurma ve kullanma vardır:

TCK 191/1: (1) Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alan, kabul eden veya bulunduran ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanan kişi, iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

Uygulamada bu ayrımın pratik sonucu büyüktür. TCK 191’deki zorunlu kamu davasının açılmasının ertelenmesi kuralı ekim suçu için yazılmamıştır; ekimde savcının elindeki yol genel hükümlerdir. Kullanma suçunun tamamını uyuşturucu kullanmanın suç olup olmadığını anlattığım yazıda bulabilirsiniz.

Kişisel Kullanım mı, Satış mı: Savcılık Neye Bakar?

Savcılık ve mahkeme, kişisel kullanım ile satış amacını bitki sayısı, ürün miktarı, ekim düzeni ve dosyadaki diğer delillere birlikte bakarak ayırır. Kanunda “şu kadar saksıya kadar kişisel kullanım” diye bir sınır yoktur. Yargıtay’ın yerleşik uygulamasında, ev içinde saksılarda yetiştirilen bitkilerde satış amacını gösteren başka delil yoksa kişisel kullanım hükmünün uygulanması gerektiği vurgulanır; ama bitki sayısı ve ele geçen miktar kişisel ihtiyacı açıkça aşıyorsa ağır hüküm gündeme gelir.

Satış amacına işaret eden deliller

• Kişisel ihtiyacı açıkça aşan bitki sayısı veya hasat miktarı,
• Hassas terazi, çok sayıda kilitli poşet, paketlenmiş küçük parçalar,
• Telefonda fiyat, teslim yeri veya “mal” geçen yazışmalar,
• Açıklanamayan nakit ve sık para transferleri,
• Profesyonel yetiştirme odası, çok sayıda lamba, havalandırma ve sulama sistemi.

Kişisel kullanımı destekleyen deliller

Az sayıda bitki, kişinin kullanıcı olduğunu gösteren test sonucu, ele geçen esrarın tek kişinin ihtiyacıyla uyumlu olması ve satış yazışması bulunmaması kişisel kullanımı destekler. Test sonucunun ne kadar süre geriye gittiğini uyuşturucu testinin kaç gün gösterdiğini anlattığım yazıda bulabilirsiniz. Miktar ve amaç ayrımının genel ölçütlerini ise bulundurma ile ticaret arasındaki farkı ele aldığım yazıda ayrıntılı anlattım; burada tekrar etmiyorum.

Hasat Edilmiş ve Kurutulmuş Esrar Evde Bulunursa Ne Olur?

Hasat edilip kurutulmuş esrar ele geçirilirse ekim suçunun yanında TCK 191 veya TCK 188 açısından ayrıca değerlendirme yapılır. 2313 sayılı Kanun’daki ekim kavramı hasatla biter; hasattan sonraki bulundurma, kullanma veya satma fiilleri TCK’daki uyuşturucu suçlarının konusudur.

Kurutulmuş esrar az miktardaysa ve satış delili yoksa, savcılık bunu kullanmak için bulundurma (TCK 191) olarak görür. Bu suçta savcı kural olarak 5 yıl süreyle kamu davasının açılmasını erteler ve kişi denetimli serbestlik tedbirine tabi tutulur. Esrar paketlenmişse ya da satış yazışması varsa TCK 188/3’teki ticaret suçlaması gelir ve ceza en az 10 yıla çıkar. Ekim ile bulundurmanın tek suç mu yoksa ayrı suçlar mı sayılacağı, ekimin ve hasadın zamanına göre dosyada tartışılır.

Süs Bitkisi, CBD veya Endüstriyel Kenevir Tohumu Ekmek Suç mu?

Evet, esrar amacı olmasa da izinsiz kenevir ekmek 2313 sayılı Kanun’a göre suçtur ve en az 50 gün adli para cezası gerektirir. Kanun, lif, tohum, sap ve tıbbi ürün amaçlı kenevir yetiştiriciliğini Tarım ve Orman Bakanlığı iznine bağlar ve “her ne maksatla olursa olsun” izinsiz yetiştirmeyi yasaklar.

Uygulamada “internetten CBD tohumu aldım, süs bitkisi diye ektim” savunmasıyla sık karşılaşırım. Bu savunma esrar amacının bulunmadığını göstermeye yöneliktir ve kabul edilirse ceza hapis değil, adli para cezası olur. Kabulü için bitkinin çiçeklenme durumu, kurutma yapılıp yapılmadığı ve kişinin kullanıcı olup olmadığı birlikte değerlendirilir. İzinsiz yetiştirilen bitki mülki amirin emriyle imha edilir ve imha masrafı ekim yapandan amme alacağı olarak tahsil edilir.

Kenevir tohumu kural olarak tek başına uyuşturucu madde sayılmaz. Ancak tohumun satın alındığı yazışmalar ve kargo kayıtları, ekimin ne zaman ve hangi amaçla yapıldığını ispatta delil olarak kullanılır.

Ev Araması, Gözaltı ve Tutuklama Riski

Evde kenevir dosyaları çoğunlukla bir ihbar üzerine, hâkim kararı veya gecikmede sakınca hâlinde savcının yazılı emriyle yapılan aramayla başlar. Balkonda görülen bitki, koku şikâyeti, kargo takibi veya başka bir uyuşturucu dosyasında çıkan isim en sık ihbar kaynaklarıdır. Aramanın hangi şartlarla yapılabileceğini evinize polisin hangi şartlarda girebileceğini anlattığım yazıda bulabilirsiniz.

Aramada bitkiler sayılır, fotoğraflanır ve numune alınır; sonra bitki imha edilir. Satış amaçlı ekim şüphesinde kanun, iletişimin tespiti ve teknik araçlarla izleme tedbirlerine de izin verir. Gözaltı süreci ve ilk 24 saatte neler olduğu uyuşturucudan gözaltı sürecini anlattığım yazıda ayrıntılıdır.

Kişisel kullanım için ekimde üst sınır 3 yıl olduğundan tutuklama yasağı kapsamına girmez, ama uygulamada bu dosyalarda tutuklama nadirdir. Ekim suçu, tutuklama nedeninin var sayılabildiği katalog suçlar arasında da sayılmaz. Satış amacıyla ekim ve özellikle TCK 188 suçlaması eklenmişse tutuklama riski ciddi biçimde artar.

Evde Kenevir Yetiştirmek Cezası Ertelenir mi, HAGB Verilir mi?

Evet, kişisel kullanım için ekimde sonuç ceza 2 yılı aşmazsa hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) veya hapis cezasının ertelenmesi mümkündür. Cezanın üst sınırı 3 yıl olduğundan, savcı şartlar varsa CMK 171/2’ye göre kamu davasının açılmasını 5 yıl erteleyebilir; bu ihtimal savcının takdirindedir, TCK 191’deki gibi zorunlu değildir.

HAGB’de 5 yıllık denetim süresi uygulanır ve bu sürede kasıtlı bir suç işlenmezse dava düşer. Mahkûmiyet sabıka kaydında görünmez, yalnız özel sisteme kaydedilir. HAGB şartlarını hükmün açıklanmasının geri bırakılması yazısında ayrıntılı anlattım. 1 yıl ve altındaki hapis cezası şartları varsa adli para cezasına da çevrilebilir.

Satış amaçlı ekimde tablo farklıdır. Alt sınır 4 yıl olduğundan, indirimler uygulansa bile HAGB ve erteleme sınırının altına inmek çoğu dosyada mümkün olmaz. Koşullu salıverilmede 3/4 oranı kanunda yalnız TCK 188 için öngörülmüştür; ekim suçundan verilen cezada genel oran uygulanır. Kişisel ekimde dava zamanaşımı 8 yıl, satış amaçlı ekimde 15 yıldır. Satış amaçlı ekimden verilen bir cezada cezaevinde geçecek süreyi yatar hesaplama aracıyla görebilirsiniz.

Evdeki Diğer Kişiler, Ev Sahibi ve Kiracı Sorumlu mu?

Hayır, aynı evde yaşamak tek başına suç ortaklığı değildir; ceza yalnız ekimi yapan veya ekime katılan kişiye verilir. Uygulamada arama sırasında evde bulunan herkes şüpheli sıfatıyla ifadeye götürülebilir, ama ekimle bağlantısı gösterilemeyen kişi hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir.

Ekime katılma; bitkiyi sulamak, ışık düzenini kurmak, tohum almak veya hasada yardım etmek gibi fiillerle olur. Evi kiraya veren ev sahibi, kiracının ekim yaptığını bilmiyorsa sorumlu değildir. Anne baba açısından da durum aynıdır: çocuğunun odasında bitki bulunan veli, ekimden haberi yoksa ceza almaz. 18 yaş altındaki kişi ekim yaptıysa suça sürüklenen çocuk hükümleri ve yaşa göre indirimler uygulanır.

Yaşanmış Olaydan

Bir süre önce yirmili yaşlarda bir müvekkil, balkonundaki saksılarda kenevir bulunduğu ihbarı üzerine evinde arama yapıldığını ve kendisinin gözaltına alındığını söyleyerek ailesiyle birlikte bana geldi. Evde altı saksı bitki ve küçük bir kavanozda kurutulmuş az miktar esrar çıkmıştı. Kolluk, ilk tutanakta olayı “esrar elde etmek amacıyla ekim” olarak yazmış, satış amacına dair bir şey belirtmemişti.

Savcılık ifadesinde müvekkil, esrarı yalnız kendisinin kullandığını, kimseye vermediğini ve tohumları internetten aldığını anlattı. Telefon incelemesinde satış yazışması çıkmadı, test sonucu da kullanıcı olduğunu doğruladı. Savcılık 2313 sayılı Kanun’un 23/5 ikinci cümlesindeki kişisel kullanım hükmünden asliye ceza mahkemesine dava açtı; kavanozdaki esrar da bu fiilin parçası olarak değerlendirildi.

Mahkeme cezayı alt sınıra yakın belirledi, takdiri indirimle sonuç ceza 1 yılın altına indi ve hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verildi. Müvekkil 5 yıl boyunca yeni bir kasıtlı suç işlememesi gerektiğini biliyor; ayrıca gönüllü olarak bir tedavi programına başladı. Bu dosyada sonucu belirleyen, ilk ifadede “başkasına verme” izlenimi yaratacak tek bir cümle kurulmamasıydı.