Polis İfadeye Çağırdı, Gitmek Zorunda mıyım?

Telefonla Arandıysanız Bu Bir Çağrı Değildir

Kanun, ifadeye çağırmanın şeklini net biçimde belirlemiş. Davetiye yazılı olacak, size tebliğ edilecek ve içinde neden çağrıldığınız yazacak. Ayrıca gelmediğiniz takdirde zorla getirileceğiniz de o kağıtta belirtilecek.

CMK 145/1: (1) İfadesi alınacak veya sorgusu yapılacak kişi davetiye ile çağrılır; çağrılma nedeni açıkça belirtilir; gelmezse zorla getirileceği yazılır.

Uygulamada kolluk çoğu zaman önce telefon açar. Bunun sebebi kötü niyet değil, iş yükü; memur size ulaşıp işi hızlıca kapatmak ister. Ama telefon konuşmasının hukuki bir bağlayıcılığı yoktur. Telefonda “gelmezsen hakkında işlem yaparız” denmesi de bir yaptırım doğurmaz.

Gitmezseniz Ne Olur: Zorla Getirme Kararı

Usulüne uygun davetiye elinize ulaştıysa ve mazeretsiz gitmezseniz, hukuki sonucu vardır. Savcı ya da hakim hakkınızda zorla getirme kararı verebilir. Bu karar, polisin sizi evinizden veya iş yerinizden alıp doğrudan savcının önüne çıkarması anlamına gelir.

CMK 146/1: (1) Hakkında tutuklama kararı verilmesi veya yakalama emri düzenlenmesi için yeterli nedenler bulunan veya 145 inci maddeye göre çağrıldığı halde gelmeyen şüpheli veya sanığın zorla getirilmesine karar verilebilir.

Zorla getirme kararı gelişigüzel uygulanmaz. CMK 146/2’ye göre kararın içinde kim olduğunuz, hangi suçla ilgili çağrıldığınız ve neden zorla getirildiğiniz yazmak zorundadır. CMK 146/3 uyarınca bu kararın bir örneği size verilir. Yani polis kapınıza geldiğinde “neden” sorusunun cevabını yazılı olarak alma hakkınız var.

Süre bakımından da bir sınır var. CMK 146/4’e göre zorla getirilen kişi derhal, bu mümkün değilse yol süresi hariç en geç yirmi dört saat içinde çağıran makamın önüne çıkarılır. Bu, gözaltı değildir; sadece sizi ifade makamına ulaştırmak için geçen süredir. İşlem, ifadenin sonuna kadar devam eder ve orada biter.

Tanık mısınız Şüpheli mi? Önce Bunu Öğrenin

Bu ayrım, bütün sürecin kaderini belirler. Tanık olarak çağrıldıysanız gördüğünüzü, bildiğinizi anlatmakla yükümlüsünüz ve doğru söylememenin ayrı bir cezai sorumluluğu var. Şüpheli olarak çağrıldıysanız durum tam tersi: konuşmak zorunda değilsiniz, susma hakkınız var.

İnsanların en sık düştüğü tuzak şu: Kendini tanık sanıp rahat rahat konuşmak, sonra o beyanın kendi aleyhine delil haline geldiğini görmek. Örneğin bir kavga olayında “ben de oradaydım, ilk ben itmiştim ama o bana küfretmişti” diyen kişi, tanıklıktan şüpheliliğe kendi eliyle geçer.

Öğrenmenin yolu basit. Davetiyede sıfatınız yazar. Yazmıyorsa ya da sadece telefonla arandıysanız, ifadeye gittiğinizde tutanağın en başında hangi sıfatla dinlendiğinizin belirtilmesini isteyin. Avukatınız varsa, o zaten UYAP üzerinden soruşturma dosyasını sorgulayıp size hangi suçtan şüpheli olduğunuzu önceden söyleyebilir.

Karakola Gitmeden Önce Yapmanız Gereken Üç Şey

Birincisi, çağrının gerçek olup olmadığını doğrulayın. Karakolun resmi numarasını internetten değil, 155’i arayıp teyit ederek bulun. Sonra o numarayı arayıp “bana şu isimde bir memur ulaştı, doğru mu” diye sorun.

İkincisi, dosyanın konusunu öğrenin. Hangi suç isnadı var, kim şikayetçi, olay tarihi ne? Bu bilgiyi almadan ifade vermek, sorunun ne olduğunu bilmeden cevap yazmaya benzer. Avukat tutmayı düşünmüyorsanız bile, en azından bir avukatla yarım saatlik bir görüşme yapın.

Üçüncüsü, tarihi kendiniz belirleyin. İfade saati sizin için uygun değilse, karakolu arayıp mazeretinizi bildirerek yeni bir gün isteyebilirsiniz. Uygulamada bu talepler genellikle kabul edilir. Önemli olan ortadan kaybolmamanız; ulaşılabilir olduğunuz sürece hakkınızda zorla getirme kararı verilmesi ihtimali ciddi biçimde azalır.

Yanınıza almanız gerekenler

• Kimlik belgeniz
• Varsa davetiyenin aslı
• Olayla ilgili lehinize olan belgeler: mesaj dökümü, fatura, banka kaydı, fotoğraf
• Avukatınızın telefon numarası

İfade Sırasında Size Söylenmesi Zorunlu Haklar

İfade almanın kanunda yazılı bir usulü var ve bu usul size hak tanır. Kimliğiniz saptandıktan sonra, size yüklenen suçun ne olduğu anlatılır. Kimliğe ilişkin soruları doğru cevaplamak zorunludur; ama isnat edilen suça dair konuşmak zorunlu değildir.

CMK 147/1-e: Yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmamasının kanunî hakkı olduğu söylenir.

İkinci temel hakkınız müdafi yardımıdır. CMK 147/1-c uyarınca avukat seçme hakkınız olduğu, avukatın ifade sırasında yanınızda bulunabileceği size bildirilmek zorundadır. CMK 149/3, avukatın ifade süresince yanınızda olma ve hukuki yardımda bulunma hakkının engellenemeyeceğini, kısıtlanamayacağını açıkça söyler. Yani “avukat gelene kadar biz başlayalım” teklifi hukuka aykırıdır.

Üçüncüsü, lehinize delil toplanmasını isteme hakkınız. CMK 147/1-f, şüpheden kurtulmanız için somut delillerin toplanmasını talep edebileceğinizi düzenler. Kamera kaydı, telefon sinyal bilgisi, tanık dinlenmesi gibi taleplerinizi ifade tutanağına geçirtin. Sözlü söyleyip tutanağa yazdırmadığınız hiçbir talebin dosyada karşılığı olmaz.

Susmak Aleyhinize mi Sayılır?

Hayır. Susma hakkı, ceza muhakemesinin temel güvencelerinden biridir ve kullanılması hiçbir şekilde suçun ikrarı sayılamaz. Hakim, “sanık susmuştu, demek ki suçluydu” gerekçesiyle mahkumiyet kuramaz. Pratikte de yerleşik yargı uygulaması bu yöndedir.

Ancak susmayı otomatik bir refleks haline getirmeyi de doğru bulmuyorum. Bazı dosyalarda tek bir cümle, örneğin olay saatinde başka şehirde olduğunuzu gösteren bir açıklama, soruşturmayı daha ilk günde bitirir. Bazılarındaysa konuşmak, savcıya elinde olmayan bilgiyi hediye etmek anlamına gelir. Bu ayrımı dosyayı görmeden yapmak mümkün değil, kararı avukatınızla birlikte verin.

Şunu da bilin: Beyanınız özgür iradenize dayanmak zorundadır. Yorma, aldatma, tehdit, “itiraf edersen serbest kalırsın” tarzı vaatler kanunen yasaktır.

CMK 148/3: (3) Yasak usullerle elde edilen ifadeler rıza ile verilmiş olsa da delil olarak değerlendirilemez.

Buna ek olarak CMK 148/4 çok önemli bir koruma getirir: Avukat olmadan kollukta alınan ifade, siz hakim veya mahkeme önünde doğrulamadıkça hükme esas alınamaz. Yani karakolda avukatsız verdiğiniz beyan, mahkemede kabul etmezseniz tek başına mahkumiyet dayanağı olmaz.

İfade Verdikten Sonra Gözaltına Alınabilir misiniz?

Evet, teorik olarak mümkün. Ama gözaltı keyfi bir işlem değildir. CMK 91/2’ye göre gözaltına alma, bu tedbirin soruşturma açısından zorunlu olmasına ve suçu işlediğiniz şüphesini gösteren somut delillerin varlığına bağlıdır. Kendi ayağınızla gelip ifade veren bir kişi bakımından “kaçma şüphesi” gerekçesi zayıflar.

Gözaltı süresi de sınırsız değil. CMK 91/1 uyarınca süre, yakalama anından itibaren yirmi dört saati geçemez; hakime gönderilme için gereken zorunlu süre bu hesabın dışındadır. Toplu işlenen suçlarda savcı bu süreyi uzatabilir, ama uzatma emrinin size derhal tebliğ edilmesi gerekir.

Gözaltına alınırsanız elinizde bir itiraz yolu var. CMK 91/5’e göre siz, avukatınız, eşiniz ya da yakın hısımlarınız serbest bırakılma talebiyle sulh ceza hakimine başvurabilir. Hakim incelemeyi evrak üzerinden yapar ve yirmi dört saat dolmadan karara bağlar. Bu başvuru pratikte ihmal ediliyor; oysa haksız gözaltılarda en hızlı çözüm yoludur.

Yaşanmış Olaydan

Birkaç yıl önce bir öğleden sonra beni arayan kişi, sesi titreyerek “avukat bey ben galiba bir hata yaptım” dedi. Bir gün önce bilinmeyen numaradan aranmış, kendini polis olarak tanıtan biri “yarın sabah dokuzda karakola gel, bir ifaden alınacak, basit bir şey” demiş. Ne suçlaması olduğunu sormamış, sorduğunda da net cevap alamamış. Ertesi sabah tek başına gitmiş ve iki saat boyunca ifade vermiş.

Meğer dosya, ortağıyla arasındaki bir ticari ilişkiden doğan güveni kötüye kullanma iddiasıymış. Müvekkil, kendini samimi göstermek adına şirketin nakit hareketleri hakkında uzun uzun anlatmış; savcının o güne kadar hiç bilmediği bir hesap detayını kendi ağzıyla tutanağa geçirtmiş. Üstelik “ben avukat istemiyorum, saklayacak bir şeyim yok” diye beyanda bulunmuş. Dosyayı incelediğimde, ifade tutanağının şikayet dilekçesinden daha zengin bilgi içerdiğini gördüm.

Yaptığımız iş, o beyanı yok saymak değil, dengelemek oldu. Ticari defterleri, ortaklar arası yazışmaları ve para transferlerinin dayanağını gösteren belgeleri toplayıp savcılığa ek beyan sunduk. İlk ifadedeki eksik anlatımın hangi noktada yanlış anlaşıldığını kalem kalem açıkladık. Sonuçta kovuşturmaya yer olmadığına karar verildi, yani dava açılmadı. Ama bu sonuca ulaşmak, ilk günden bir avukatla gitmiş olsaydı gerekmeyecek altı ay sürdü ve ciddi bir masrafa mal oldu.