İfade Tutanağını İmzalamazsam Ne Olur?

İmzalamayı Reddettiğinizde Odada Fiilen Ne Olur

İfade bittiğinde tutanağın sizi ilgilendiren kısımları size okunur ya da okumanız için verilir. Bu bir nezaket değil, kanuni zorunluluktur. CMK 169/5 bu okumayı ve onaylatmayı açıkça emreder. Metni okuduğunuzda “ben böyle demedim” diyorsanız, imzayı atmama hakkınız vardır.

İmzalamadığınızı söylediğinizde işlem durmaz. Görevli tutanağın sonuna imzadan kaçındığınızı ve gerekçesini yazar. Kanun bunu zaten öngörmüştür.

CMK 169/6: (6) İmzadan kaçınma hâlinde nedenleri tutanağa geçirilir.

Uygulamada bu not çoğu zaman tek satırdır: “İmzadan imtina etti.” Neden imtina ettiğiniz yazılmaz, siz ısrar etmezseniz. Oysa gerekçenin tutanağa geçmesi sizin hakkınız. “Tutanakta söylemediğim ifadeler yer aldığı için imzalamıyorum” cümlesinin yazılmasını isteyin ve bunu talep ettiğinizi de not ettirin.

İmzasız Tutanak Yok Hükmünde midir, Dosyaya Girer mi

En yaygın yanlış inanış budur. İnsanlar imzalamazlarsa o kağıdın çöpe gideceğini sanır. Gitmez. Tutanak, adli kolluk görevlisi ve varsa savcı ile zabıt katibinin imzasıyla geçerli bir soruşturma belgesi haline gelir; CMK 169/2 bunu düzenler. Sizin imzanız o belgenin varlık şartı değildir.

İmzasız tutanağın etkisi ispat gücünde ortaya çıkar. Siz imzalamamış ve itiraz etmişseniz, o metnin beyanınızı doğru yansıttığı tartışmalı hale gelir. Mahkeme, imzalanmamış ve içeriği reddedilmiş bir kolluk ifadesine tek başına dayanarak mahkumiyet kurmakta zorlanır. Ama dosyadan silinmez, dosyanın içinde durur ve okunur.

Bir de şu var: müdafi (savunma avukatı) olmadan kollukta verdiğiniz ifade zaten sınırlı değerdedir.

CMK 148/4: (4) Müdafi hazır bulunmaksızın kollukça alınan ifade, hâkim veya mahkeme huzurunda şüpheli veya sanık tarafından doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz.

Yani avukatsız alınmış kolluk ifadenizi hakim önünde doğrulamazsanız, o ifade hükme esas alınamaz. İmzanız olsa bile durum budur. Bu kural, imza meselesini birçok dosyada düşünüldüğü kadar hayati olmaktan çıkarır.

İmzalamak Yerine Yapılabilecek Daha Akıllı Şey: Tutanağa Şerh Düşmek

Tümden reddetmek, savunmanızı kağıda geçirmeden odadan çıkmanız anlamına gelebilir. Geriye kalan tek şey “imzadan imtina etti” satırıdır. Bu satır size hiçbir şey kazandırmaz, itirazınızın içeriğini de anlatmaz.

Şerh düşmek ise itirazınızı belgenin içine yerleştirir. “Üçüncü sayfada geçen şu cümleyi kurmadım, benim söylediğim şuydu” diye yazdırırsınız. Sonra da altına imzanızı atarsınız. Böylece hem tutanak imzalı olur hem de itirazınız aynı belgede kalıcılaşır.

Görevli “böyle bir şey yazamayız” derse ısrar edin. Beyan sizin, tutanak sizin beyanınızı kaydetmek için tutuluyor. Yazmayı reddederse bu kez imzalamayın ve reddedildiğini de sözlü olarak savcılıkta tekrarlayın.

İmzadan Kaçınmak Tutuklamaya veya Adli Kontrole Yol Açar mı

Hayır. İmzadan kaçınma, tutuklama sebepleri arasında yer almaz. Tutuklama için kuvvetli suç şüphesi ve kaçma ya da delil karartma tehlikesi gibi somut ölçütler aranır. İmza atmamanız bunların hiçbirine tek başına delil olmaz.

Pratikte şöyle bir kaygı duyuluyor: “İmzalamazsam beni içeri atarlar mı?” Ben bugüne kadar sırf imza atmadığı için tutuklanan bir müvekkil görmedim. Adli kontrol (tutuklanmadan, imza atma ya da yurt dışına çıkmama gibi yükümlülüklerle serbest kalma) kararları da imza meselesine değil, suçun niteliğine ve delil durumuna bakılarak verilir.

Ancak dolaylı bir risk var. Susma hakkınızı kullanmak da imza atmamak da hukuken serbesttir; fakat savunmanızı hiç ortaya koymadığınızda savcı yalnızca aleyhinizdeki delillerle karar verir. Lehinize olan hususları hiç duymamış olur. Bu yüzden imzalamamayı, susmakla karıştırmayın.

Kollukta İmzalamadınız: Savcılıkta ve Mahkemede Süreç Nasıl İlerler

Kolluk dosyayı savcılığa gönderir, imzasız tutanak da içindedir. Savcı sizi çağırıp yeniden ifadenizi alabilir. Zaten aynı olayla ilgili yeniden ifade alınması gerekiyorsa bunu ancak Cumhuriyet savcısı yapabilir; CMK 148/5 bunu düzenler. Yani polis sizi ikinci kez aynı olay için ifadeye çağıramaz.

Savcılık ifadeniz, kollukta yaşadığınızı anlatmanız için doğru yerdir. “Kolluk tutanağını imzalamadım, çünkü şu cümleler bana ait değil” deyin ve bunun savcılık tutanağına geçtiğini gözünüzle görün. Bu beyan, dosyadaki imzasız metnin değerini ciddi biçimde düşürür.

Dava açılırsa aynı itirazı duruşmada tekrarlarsınız. Mahkeme kolluk tutanağını okur, sizin kabul edip etmediğinizi sorar. Kabul etmediğinizi ve avukatsız alındığını söylerseniz, o tutanak hükme esas alınamaz. Yargıtay’ın yerleşik uygulaması da bu yöndedir.

İmzaladıktan Sonra ‘Ben Böyle Söylemedim’ Diyebilir misiniz

Diyebilirsiniz. İmza, o metni sonsuza kadar kabul ettiğiniz anlamına gelmez. Ama işiniz zorlaşır, bunu açıkça söyleyeyim. Karşı tarafın ilk cevabı “okudunuz ve imzaladınız” olacaktır.

İmzalı bir ifadeden dönmek istiyorsanız, dönme gerekçenizi somutlaştırmak zorundasınız. Baskı altında mı imzaladınız, metin size okutulmadan mı imzalatıldı, saatlerce bekletildikten sonra bitkin haldeyken mi ifade verdiniz? Kanun bu tür yöntemleri açıkça yasaklar.

CMK 148/1: (1) Şüphelinin ve sanığın beyanı özgür iradesine dayanmalıdır. Bunu engelleyici nitelikte kötü davranma, işkence, ilâç verme, yorma, aldatma, cebir veya tehditte bulunma, bazı araçları kullanma gibi bedensel veya ruhsal müdahaleler yapılamaz.

Bu yöntemlerle alınan ifade, siz razı olsanız bile delil sayılmaz. Ancak bunu iddia etmek yetmez; kamera kaydı, doktor raporu, gözaltı giriş çıkış saatleri gibi destekleyici verileri toplamak gerekir. İfade ve sorgu işlemlerinin kaydında teknik imkanlardan yararlanılmasını öngören CMK 147/1-h da bu noktada işinize yarayabilir.

Hangi Durumda İmzalamak, Hangi Durumda İmzalamamak Sizin Lehinize

Tutanak beyanınızı doğru yansıtıyorsa imzalayın. Gereksiz direnç size bir şey kazandırmaz, sadece dosyada açıklanması gereken bir soru işareti bırakır. Doğru yazılmış bir savunmanın kayda geçmesi sizin yararınızadır.

Tutanakta ufak tefek hatalar varsa şerh düşüp imzalayın. Bu, iki dünyanın da en iyisidir: metin imzalıdır ama itirazınız da içindedir. Uygulamada en çok işe yarayan yol budur.

İmzalamamanız gereken tek durum şudur: tutanak esaslı biçimde yanlış ve şerh yazdırmanıza da izin verilmiyor. O zaman imzalamayın, gerekçenizi yüksek sesle söyleyin ve mümkünse yanınızdaki avukata not aldırın. Bir de en baştan söyleyeyim; ifadeye avukatınızla girmeniz bu sorunların çoğunu daha doğmadan bitirir. Müdafi seçme hakkınız CMK 147/1-c ile güvence altındadır ve avukat tutacak durumda değilseniz baro size ücretsiz avukat görevlendirir.

Yaşanmış Olaydan

Birkaç yıl önce bir müvekkilim beni sabaha karşı aradı. Karakolda ifade vermiş, tutanağı okurken içinde “olay yerinde bulunduğumu kabul ediyorum” cümlesini görmüş. Oysa anlattığı şey, olaydan yarım saat önce oradan geçtiğiydi. Sinirlenmiş, “ben bunu imzalamam” deyip kalkmış. Tutanağa sadece imzadan imtina ettiği yazılmış, gerekçesi hiç geçmemiş.

Dosya bana geldiğinde elimde tek satırlık bir imtina notu ve içeriğine hiç dokunulmamış bir kolluk tutanağı vardı. Savcılık ifadesinde önce şunu yaptım: kollukta neyi neden imzalamadığını, hangi cümlenin ona ait olmadığını kelime kelime tutanağa geçirttik. Ardından o güzergahtan geçtiğini gösteren baz istasyonu kaydını ve iki tanığın bilgilerini dilekçeyle dosyaya sunduk. Savcı ikinci ifadeyi kendisi aldı, kolluk metnindeki o cümle böylece tek başına kaldı.

Sonuçta dosya kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla kapandı. Ama şunu da söyleyeyim: eğer müvekkilim karakolda “bu cümleyi kurmadım, şunu söyledim” diye yazdırıp altına imzasını atsaydı, süreç aylar önce ve çok daha az yıpranarak bitebilirdi. İmzayı reddetmek onu kurtarmadı; savcılıkta yaptığımız itirazın kayda geçmesi kurtardı.