Gözaltındaki Kişiyle Görüşülebilir mi? Kim Görüşebilir?
Gözaltındaki kişiyle aile görüşebilir mi, avukat ne zaman girer, telefon ve kıyafet verilir mi? Talebiniz reddedilirse izleyeceğiniz yol burada.
Gözaltındaki kişiyle görüşülebilir mi sorusunun cevabı, kim olduğunuza göre değişir. Anne, baba, eş veya kardeş olarak karakola gittiğinizde büyük ihtimalle içeri alınmayacaksınız. Avukat olarak gittiğinizde ise sizi durdurma yetkileri yok. Bu ayrım keyfi değil; kanun gözaltını soruşturmanın bir parçası sayıyor ve dışarıyla temasını sıkı tutuyor. Aşağıda hem bu kuralın sınırlarını hem de yakınınıza ulaşmanın gerçekten işe yarayan yollarını anlatacağım.
Yakınlara Haber Verilmesi Zorunludur: Kim Bildirir, Ne Kadar Bilgi Verilir?
Bir kişi gözaltına alındığında bunun ailesine bildirilmesi kolluğun insafına bırakılmamıştır. CMK 95/1 bunu savcının emrine bağlı bir zorunluluk olarak düzenler.
CMK 95/1: (1) Şüpheli veya sanık yakalandığında, gözaltına alındığında veya gözaltı süresi uzatıldığında, Cumhuriyet savcısının emriyle bir yakınına veya belirlediği bir kişiye gecikmeksizin haber verilir.
Buradaki bildirim, kişinin nerede olduğunu ve gözaltına alındığını öğrenmenizi sağlar. Ancak size dosyanın içeriği, suçlama detayları veya delil durumu anlatılmaz. Uygulamada size sadece “şu karakolda, şu saatte gözaltına alındı” bilgisi verilir. Bu bilgi bile çoğu zaman gecikmeli gelir; çünkü telefon açan memur o an başka bir işle meşguldür.
Bildirim bir yakına veya gözaltındaki kişinin kendi belirlediği bir kişiye yapılır. Ayrıca CMK 147/1/d uyarınca yakalanan kişiye, yakınlarından istediğine haber verileceği hatırlatılır. Gözaltına alınan yabancı uyrukluysa ve yazılı olarak itiraz etmiyorsa durumu konsolosluğuna da bildirilir. Ben size şunu söyleyeyim: telefon gelmesini beklemeyin. Bir yakınınıza ulaşamıyorsanız o çevredeki karakolları ve ilçe emniyet müdürlüğünü doğrudan arayın, kimlik numarasıyla sorgulatın.
Avukatla Görüşme Neden Kimsenin Duyamayacağı Bir Odada Yapılır?
Savunma, ancak gizli olduğu ölçüde savunmadır. Avukatına anlattığı her şeyin kolluk tarafından dinlendiğini bilen bir kişi, gerçeği anlatmaz. Bu yüzden kanun görüşmenin mahremiyetini ayrıca güvence altına almıştır.
CMK 154/1: (1) Şüpheli veya sanık, vekâletname aranmaksızın müdafii ile her zaman ve konuşulanları başkalarının duyamayacağı bir ortamda görüşebilir. Bu kişilerin müdafii ile yazışmaları denetime tâbi tutulamaz.
Bu maddenin iki ayrı sonucu var. Birincisi, avukatın vekâletname göstermesi gerekmez; ailenin telefonla aradığı bir avukat, elinde hiçbir belge olmadan karakola gidip görüşebilir. İkincisi, memur odada bulunamaz. Görüş odasının kapısı camlıysa memur dışarıdan görebilir ama konuşulanları duyacak mesafede duramaz. Yazışmalar da denetlenemez.
Dikkat: Bu hakkın dar bir istisnası vardır. CMK 154/2, Türk Ceza Kanunu’nun belirli bölümlerindeki suçlar, Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlar ve örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen uyuşturucu imal ve ticareti suçları bakımından, savcının istemi ve hâkim kararıyla avukatla görüşmenin geçici olarak kısıtlanabileceğini öngörür. Bu kısıtlama süresince ifade de alınamaz. Yani hem avukatı göremeyecek hem de ifadesi alınacak diye bir durum kanunen mümkün değildir; böyle bir şeyle karşılaşırsanız derhal tutanağa şerh düşülmelidir.
Dikkat: Kanun metinleri http://mevzuat.gov.tr adresinden alınmıştır.
Somut olayınızı birlikte değerlendirelim
Her dosya kendi ayrıntısında saklıdır; genel bilgi sizin olayınızın yerini tutmaz.
Telefon Konuşması, Mesaj ve Not İletme: Nereye Kadar Mümkün?
Gözaltındaki kişinin ailesiyle telefonda konuşma hakkı, kanunda düzenlenmiş bir hak olarak yer almaz. Uygulamada kolluk amirinin veya savcının izniyle kısa bir konuşmaya izin verildiği olur. Bu bir lütuf değil ama bir hak da değil; tamamen soruşturmanın gidişatına göre şekillenir. Çocuk şüphelilerde ve sağlık sorunu olanlarda bu izin daha kolay çıkar.
Not, mektup veya mesaj iletmeye çalışmayın. Aileden gelen yazılı bir kâğıdın gözaltındaki kişiye ulaştırılması, soruşturmanın niteliğine göre delil karartma girişimi olarak yorumlanabilir. İyi niyetle yazdığınız “merak etme, avukat tuttuk” notu bile dosyaya farklı yansıyabilir. Bu tür mesajlarınızı avukat aracılığıyla iletin; avukatın görüşmesi zaten denetime tabi değildir.
Dikkat: Gözaltındaki kişiye “şöyle söyle, böyle anlat” mesajı göndermeye kalkışmak, sizin de soruşturmaya dahil olmanıza yol açabilir. Suçluyu kayırma ve delilleri karartma bağımsız birer suçtur. Yakınınıza yardım etmenin tek güvenli yolu avukattır.
Karakola Kıyafet, İlaç ve Yemek Bırakmak İstiyorsanız
Kıyafet ve zorunlu kişisel ihtiyaç malzemeleri genellikle kabul edilir. Nöbetçi memura teslim edersiniz, üstü aranır ve gözaltındaki kişiye verilir. Cep telefonu, akıllı saat, kalem, kâğıt veya içine not saklanabilecek eşya götürmeyin; bunlar zaten alınmaz ve size karşı bir izlenim oluşturur.
İlaç konusu daha hassastır. Sürekli ilaç kullanan biri için ilacı kutusuyla, mümkünse reçetesi veya doktor raporuyla birlikte götürün. Kolluk çoğu zaman ilacı doğrudan vermez; kişiyi sağlık kuruluşuna götürüp orada verilmesini sağlar. Bu yüzden ilacın adını ve dozunu yazılı olarak da bırakın. Şeker, tansiyon, epilepsi, psikiyatrik tedavi gibi durumları mutlaka bildirin.
Yemek konusunda uygulama karakoldan karakola değişir. Bazı yerlerde dışarıdan getirilen kapalı ambalajlı gıda kabul edilir, bazı yerlerde yalnızca kurum tarafından temin edilen yemek verilir. Ev yemeği götürmeniz genellikle kabul edilmez. Getirdiğiniz her şeyi teslim ederken tutanağa geçirilmesini isteyin; sonradan “verilmedi” tartışması yaşanmasın.
Sağlık Sorunu Varsa: Doktor Muayenesi ve Rapor Meselesi
Gözaltına alınan herkes, gözaltına alınırken ve gözaltından çıkarken sağlık kuruluşunda muayene edilir. Bu muayene isteğe bağlı değildir; hem kişinin sağlığını hem de kötü muamele iddialarına karşı devleti korumak için yapılır. Muayene sonucu düzenlenen rapor dosyaya girer.
Yakınınızın kronik bir rahatsızlığı varsa bunu bekletmeden bildirin. Bildirimi sözlü yapmakla yetinmeyin; karakola dilekçe verin ve dilekçenin havale edilmiş bir örneğini alın. Aynı bilgiyi avukat aracılığıyla soruşturmayı yürüten savcılığa da iletin. Gözaltı sırasında sağlığı ciddi biçimde bozulan kişiler bakımından savcılık, gözaltının sona erdirilmesi dahil her türlü tedbiri alabilir.
Dikkat: Yakınınız muayeneden çıktığında bedeninde darp izi olduğunu söylüyorsa, bunu derhal avukatına anlatması ve raporun içeriğine itiraz etmesi gerekir. Muayenenin kolluk görevlisi odada yokken yapılması esastır; aksi hâlde rapor gerçeği yansıtmayabilir.
Görüşme Talebiniz Reddedilirse Hangi Kapıyı Çalarsınız?
Aile olarak görüşme talebinizin reddi tek başına itiraz edilebilecek bir işlem değildir, çünkü zaten böyle bir hakkınız yok. Ama iki ayrı yol var. Birincisi, avukatın görüştürülmemesi hâlinde derhal soruşturma savcısına ulaşmak ve durumu tutanağa geçirtmektir. Bunun yanında baronun nöbetçi avukat birimine bildirim yapılır; baro bu konuda hızlı hareket eder.
İkincisi, gözaltının kendisine itiraz yoludur. CMK 91/5, yakalanan kişinin yanı sıra müdafiine, kanuni temsilcisine, eşine ve belirli derecedeki kan hısımlarına sulh ceza hâkimine başvurma imkânı tanır.
CMK 91/5: (5) Yakalama işlemine, gözaltına alma ve gözaltı süresinin uzatılmasına ilişkin Cumhuriyet savcısının yazılı emrine karşı, yakalanan kişi, müdafii veya kanunî temsilcisi, eşi ya da birinci veya ikinci derecede kan hısımı, hemen serbest bırakılmayı sağlamak için sulh ceza hâkimine başvurabilir. Sulh ceza hâkimi incelemeyi evrak üzerinde yaparak derhâl ve nihayet yirmidört saat dolmadan başvuruyu sonuçlandırır. Yakalamanın veya gözaltına alma veya gözaltı süresini uzatmanın yerinde olduğu kanısına varılırsa başvuru reddedilir ya da yakalananın derhâl soruşturma evrakı ile Cumhuriyet Savcılığında hazır bulundurulmasına karar verilir.
Bu başvuru evrak üzerinden incelenir ve hâkim çok kısa sürede karar verir. Görüşme talebiniz için değil, serbest bırakılma için işletilen bir mekanizmadır. Yine de pratikte işe yarar: başvuru dosyaya girdiği anda soruşturma savcısı gözaltının gerekçesini yeniden gözden geçirmek zorunda kalır. Gözaltı süresi de sınırsız değildir; CMK 91/1 gereği kural yirmi dört saattir, toplu suçlarda CMK 91/3 uyarınca savcı yazılı emirle sınırlı bir uzatma yapabilir. Bu süreler dolduğunda kişi ya bırakılır ya da hâkim önüne çıkarılır.
Yaşanmış Olaydan
Bir sabah saat yedi buçukta telefonum çaldı. Arayan kadın ağlıyordu; oğlu gece yarısı evden alınmıştı, sabah karakola gitmiş, nöbetçi memur “görüşemezsiniz, gidin” demişti. Kadın kapının önünde iki saat beklemiş, kimse ona ne olduğunu anlatmamıştı. İlk söylediğim şey şu oldu: siz göremezsiniz, ama ben görebilirim, bana karakolun adını söyleyin yeter.
Kırk dakika içinde karakoldaydım. Vekâletname yoktu, zaten gerekmiyordu. Nöbetçi amire kimliğimi ve baro kartımı gösterip müdafi sıfatıyla görüşmek istediğimi söyledim. Görüşme odasına alındık, kapı kapandı. Çocuk gece boyunca kendisine hiçbir şey anlatılmadığını, neyle suçlandığını bilmediğini söyledi. Oysa CMK 147/1/b gereği yüklenen suçun ona anlatılmış olması gerekirdi. Bunu tutanağa şerh olarak yazdırdım. Anneye de bir dilekçe hazırlattım; oğlunun tansiyon ilacı kullandığını, ilacın kutusuyla teslim edildiğini yazıp havale ettirdik.
İfade öğleden sonra alındı. Yanında bulundum, susma hakkını kullanmadı, olayı baştan sona anlattı ve tutarsızlığı olmayan bir beyan verdi. Akşam saatlerinde savcılık serbest bırakma talimatı verdi. Annenin o sabah yaptığı en doğru şey, karakol kapısında ısrar etmek değil, telefonu eline alıp avukat aramaktı. Kapıda beklemek kimseyi içeri sokmaz; avukatı arayan telefon sokar.
Sık Sorulan Sorular
Gözaltındaki eşimle veya çocuğumla yüz yüze görüşebilir miyim?
Hayır, gözaltı süresince aile bireylerinin yüz yüze görüşme hakkı bulunmuyor. Bu hak yalnızca avukata tanınmıştır.
Gözaltındaki kişi ailesini telefonla arayabilir mi?
Kanunda tanınmış bir telefon hakkı yoktur; uygulamada kolluk amirinin veya savcının izniyle kısa bir görüşmeye izin verilebilir. Buna güvenmeyin, avukat üzerinden iletişim kurun.
Avukat gözaltındaki kişiyle görüşürken polis odada durabilir mi?
Duramaz. CMK 154/1 görüşmenin konuşulanları başkalarının duyamayacağı bir ortamda yapılmasını zorunlu kılar.
Gözaltına alındığı bize hiç haber verilmediyse ne yapabiliriz?
CMK 95/1 bu bildirimi zorunlu tutar; yapılmamışsa durumu soruşturma savcılığına ve baroya bildirin. Bu ihmal, ilgili görevli hakkında ayrıca işlem yapılmasını gerektirebilir.
Karakola kıyafet, ilaç veya yemek bırakabilir miyiz?
Kıyafet ve zorunlu kişisel ihtiyaç malzemeleri genellikle kabul edilir, ilaç kutusuyla ve reçetesiyle teslim edilmelidir. Yemek konusunda uygulama karakola göre değişir, teslim ettiğiniz her şeyi tutanağa geçirtin.
Gözaltındaki kişiyle görüşme talebim reddedilirse nereye başvururum?
Avukatın görüştürülmemesi hâlinde soruşturma savcısına ve baroya derhal bildirin. Gözaltının kendisine itiraz için ise CMK 91/5 uyarınca sulh ceza hâkimliğine başvurabilirsiniz.
