Hırsızlık Suçu Yatarı Ne Kadar? Gerçek İnfaz Hesabı

Önce Şunu Netleştirin: Dosyanız Basit Hırsızlık mı, Nitelikli mi

İlk bakacağınız şey iddianamedeki madde numarasıdır. Orada sadece 141 yazıyorsa temel hırsızlıktasınız. Yanına 142 eklenmişse, savcı olayı nitelikli hırsızlık olarak görüyor demektir. Aradaki fark, yıllarla ölçülen bir farktır.

Temel hüküm şudur:

TCK 141/1: (1) Zilyedinin rızası olmadan başkasına ait taşınır bir malı, kendisine veya başkasına bir yarar sağlamak maksadıyla bulunduğu yerden alan kimseye bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir.

Pratikte insanların “basit bir şey aldım” dediği olayların büyük kısmı aslında nitelikli hırsızlıktır. Marketin raflarından alıp kasadan geçmeden çıkmak, kilitli bir araçtan eşya almak, apartman girişindeki bisikleti götürmek çoğu zaman TCK 142/2’nin (h) bendine, yani bina veya eklentileri içinde muhafaza altına alınmış eşya kapsamına girer. Bu bende girdiğiniz anda ceza aralığınız beş yıldan on yıla kadar hapse çıkar.

Hangi Ceza Aralığındasınız: 141, 142 ve Gece Vakti Farkı

TCK 142/1’de sayılan haller için ceza üç yıldan yedi yıla kadar hapistir. Kamu kurumlarında veya ibadete ayrılmış yerlerde bulunan eşya, otobüs ya da tren gibi halkın kullanımına sunulmuş araçlardaki eşya bu fıkraya girer. Açıkta bırakılması alışılmış eşyaların çalınması da aynı aralıktadır.

TCK 142/2 ise daha ağırdır ve beş yıldan on yıla kadar hapis öngörür. Kilit açmak, taklit anahtar kullanmak, elde taşınan çantayı çekip almak, bilişim sistemi kullanmak, kendini tanınmaz hale getirmek bu fıkradadır. Yaşlı ya da hasta birinin malını koruyamayacak durumda olmasından yararlanılmışsa yine buradasınız.

Buna bir de saat eklenir. TCK 143’e göre suç gece vakti işlenmişse verilecek ceza yarı oranında artırılır. Yani gece yarısı kilitli bir araçtan yapılan hırsızlıkta hesap, beş yıllık alt sınırın üzerine bir de yarı artırım konularak yapılır. Ayrıca hırsızlık için kapıyı kırdıysanız veya eve girdiyseniz, TCK 142/4 gereği mala zarar verme ve konut dokunulmazlığını ihlal suçlarından şikâyet aranmadan ayrıca soruşturma yürütülür.

Malı Geri Vermek Cezayı Ne Kadar Düşürür

Etkin pişmanlık, bu suç tipinde elinizdeki en güçlü kozdur. Zamanlaması her şeyi belirler.

TCK 168/1: (1) Hırsızlık, mala zarar verme, güveni kötüye kullanma, dolandırıcılık, hileli iflâs, taksirli iflâs (…)72 suçları tamamlandıktan sonra ve fakat bu nedenle hakkında kovuşturma başlamadan önce, failin, azmettirenin veya yardım edenin bizzat pişmanlık göstererek mağdurun uğradığı zararı aynen geri verme veya tazmin suretiyle tamamen gidermesi halinde, verilecek cezanın üçte ikisine kadarı indirilir.

Dava açılmadan, yani soruşturma aşamasındayken zararı tamamen giderirseniz cezanın üçte ikisine kadarı iner. Fırsatı kaçırıp dava açıldıktan sonra öderseniz TCK 168/2 devreye girer ve indirim yarıya kadar düşer. Aradaki fark, beş yıllık bir cezada yıllara karşılık gelir.

Çalınan Şeyin Değeri Azsa veya Kullanıp Bıraktıysanız

Kanun, küçük değerli mallar için ayrı bir kapı bırakmıştır:

TCK 145/1: (1) Hırsızlık suçunun konusunu oluşturan malın değerinin azlığı nedeniyle, verilecek cezada indirim yapılabileceği gibi, suçun işleniş şekli ve özellikleri de göz önünde bulundurularak, ceza vermekten de vazgeçilebilir.

Buradaki “azlık” mutlak bir rakam değildir. Mahkeme, malın değerini olayın koşullarıyla birlikte değerlendirir. Bir şişe içecek, birkaç paket gıda ya da düşük değerli bir hurda parçası söz konusuysa hâkim cezada indirim yapabileceği gibi hiç ceza vermemeye de karar verebilir. Ben bu hükmün özellikle ihtiyaçtan kaynaklanan market olaylarında uygulandığını sıkça görüyorum.

İkinci bir ihtimal kullanma hırsızlığıdır. Malı geçici olarak kullanıp sahibine iade etmek üzere aldıysanız, TCK 146/1 gereği şikâyet üzerine ceza yarı oranına kadar indirilir. Ancak aldığınız şeyi bir suçta kullandıysanız bu indirim kapanır. Komşunun aracını alıp birkaç saat sonra kapısına bırakmakla, o araçla başka bir suç işlemek arasındaki fark budur.

Hapis Yazılsa Bile İçeri Girmeden Biten Dosyalar

Kararda “hapis” kelimesini görmek, cezaevine gideceksiniz demek değildir. Mahkemenin elinde üç ayrı araç vardır ve ikisi hükmü fiilen etkisiz hale getirir.

Birincisi hükmün açıklanmasının geri bırakılmasıdır, yani ceza belirlenir ama açıklanmaz ve denetim süresini temiz geçirirseniz dava düşer. CMK 231/5’e göre bu karar, hükmolunan ceza iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası ise verilebilir. CMK 231/6 ayrıca daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamanızı ve mağdurun zararının giderilmesini arar. Denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlemezseniz CMK 231/10 uyarınca düşme kararı verilir.

İkincisi ertelemedir. TCK 51/1’e göre daha önce kasıtlı bir suçtan üç aydan fazla hapis cezasına mahkûm edilmemişseniz ve mahkeme tekrar suç işlemeyeceğinize kanaat getirirse ceza ertelenebilir. Bu durumda TCK 51/3 uyarınca bir yıldan az, üç yıldan fazla olmamak üzere denetim süresi belirlenir. Üçüncüsü ise kısa süreli hapsin TCK 50 kapsamında adli para cezasına ya da kamuya yararlı işte çalışmaya çevrilmesidir.

Cezaevine Girmek Gerekiyorsa Yatar Nasıl Hesaplanır

Kararda yazan süre ile fiilen kalacağınız süre aynı şey değildir. Hesap iki aşamada yapılır. Önce koşullu salıverilme tarihi bulunur; hırsızlık gibi suçlarda infaz mevzuatının genel kuralına göre bu tarih, cezanın yarısının çekilmesiyle gelir. Sonra bu tarihten geriye doğru bir süre daha düşülür ve kalan kısım denetimli serbestlik altında dışarıda geçirilir.

Denetimli serbestliğe ayrılma süresi sabit değildir. Genel uygulamada bir yıl olarak dikkate alınıyor, ancak belirli bir tarihten önce işlenen suçlar için geçici düzenlemeler daha uzun süre öngörebiliyor. Buna açık cezaevine ayrılma da eklenir; kapalı kurumda geçen zamanın bir bölümü açık kurumda tamamlanır. Bu nedenle iki kişi aynı cezayı alsa bile suç tarihleri farklıysa yatarları farklı çıkar.

Örnek Hesap: 2 Yıl ve 5 Yıl Ceza Alan Ne Kadar Yatar

İki yıl hapis cezası alan bir kişiyi düşünün. Koşullu salıverilme, cezanın yarısı olan bir yılın dolmasıyla gündeme gelir. Denetimli serbestlik süresi bu bir yıllık kısmı karşıladığı için, koşulları taşıyan kişi çoğu dosyada kapalı cezaevinde kalmadan denetimli serbestliğe geçer. Zaten iki yıl ve altındaki cezalarda mahkeme genellikle hükmü açıklamamayı ya da ertelemeyi tercih ettiği için iş buraya kadar bile gelmez.

Beş yıl hapis cezasında tablo değişir. Yarısı iki yıl altı aydır ve denetimli serbestlik süresi bundan düşülür. Geriye kalan bir buçuk yıla yakın süre kurumda geçer, bunun bir bölümü açık cezaevinde tamamlanabilir. Kilitli araçtan gece yapılan bir hırsızlıkta beş yıllık alt sınıra gece artırımı da eklendiği için hüküm rahatlıkla bu bandın üzerine çıkar.

Aynı dosyada zararı soruşturma aşamasında gidermiş olsaydınız tablo baştan farklı olurdu. TCK 168/1’in üçte ikiye varan indirimi, beş yıllık bir cezayı hükmün açıklanmasının geri bırakılabileceği aralığa kadar çekebilir. Bu yüzden asıl mücadele infaz aşamasında değil, ceza belirlenirken verilir.

Sabıkanız Varsa Hesap Neden Bozulur

Önceki bir mahkûmiyetiniz varsa üç kapı birden kapanır. TCK 51/1’in aradığı koşul nedeniyle erteleme zorlaşır, CMK 231/6 gereği hükmün açıklanmasının geri bırakılması zaten mümkün olmaz. Üstüne bir de tekerrür gelir.

TCK 58/1’e göre önceki suçtan verilen hüküm kesinleştikten sonra yeni bir suç işlerseniz tekerrür hükümleri uygulanır ve bunun için önceki cezanın infaz edilmiş olması gerekmez. TCK 58/6 uyarınca ceza mükerrirlere özgü infaz rejimine göre çektirilir, ayrıca infazdan sonra denetimli serbestlik uygulanır. Yani hem içeride kalma süreniz uzar hem de çıktıktan sonra yükümlülükleriniz devam eder.

Tekerrürün de bir ömrü vardır. TCK 58/2’ye göre önceki ceza beş yıldan fazlaysa infazdan itibaren beş yıl, beş yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezasıysa üç yıl geçtikten sonra işlenen suçlarda tekerrür uygulanmaz. Fiili işlediğinizde on sekiz yaşını doldurmamışsanız TCK 58/5 gereği tekerrür hiç uygulanmaz. Ayrıca kasten işlenen suçtan hapis cezası alırsanız TCK 53 kapsamında kamu görevi üstlenme gibi bazı haklarınız infaz tamamlanana kadar askıya alınır.

Dosya Elinizdeyken Atmanız Gereken Adımlar

Sıralama önemlidir. Aşağıdaki adımları karıştırmadan uygularsanız dosyanın seyri gerçekten değişir.

1. İfadeye avukatsız girmeyin. Kolluktaki tek bir cümle, olayı 141’den 142’ye taşıyabilir.
2. İddianameyi veya soruşturma evrakını edinip hangi madde ve fıkradan işlem yapıldığını netleştirin.
3. Zararı gidermeyi dava açılmadan planlayın. Erken ödeme, geç ödemenin iki katı değerinde indirim getirir.
4. Ödemeyi belgeleyin. Elden verilen ve kayda geçmeyen paranın dosyada hükmü yoktur.
5. Adli sicil kaydınızı çıkarın; erteleme ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması ihtimalini bu belge belirler.
6. Kamera görüntüleri, kasa kaydı, tanık gibi lehinize delilleri gecikmeden mahkemeden isteyin.
7. Tutuklama riski varsa adli kontrol talebinizi baştan hazırlayın; ikametgâh ve çalışma belgesi bu talebi güçlendirir.

Yaşanmış Olaydan

Bir akşam beni arayan aile, oğullarının bir zincir markette gözaltına alındığını söyledi. Çocuk, raftan aldığı birkaç ürünü poşetine koyup kasadan geçmeden çıkmış, güvenlik dışarıda durdurmuş. Kamera kaydı nettti ve savcılık olayı bina içinde muhafaza altına alınmış eşya sayarak nitelikli hırsızlıktan işlem yapmıştı. Ailenin aklında “birkaç yüz liralık şey” vardı, karşılarında ise beş yıldan başlayan bir aralık duruyordu.

İlk iş, ifadeyi düzgün almaktı. Müvekkil sorgu sırasında olayı inkâr etmedi, ürünlerin bedelini ödemeye hazır olduğunu beyan etti. Aynı gün market yetkilisiyle görüşüp zararı banka üzerinden ödettim ve dekontu soruşturma dosyasına sundum. Tutuklama talebine karşı sabit ikamet ve sürekli iş belgelerini sunduk; hâkimlik adli kontrol, yani tutuklanmadan imza atma yükümlülüğüyle serbest bırakma kararı verdi.

Kovuşturmada iki şeyi birlikte savunduk: malın değerinin azlığı ve etkin pişmanlık. Mahkeme değer azlığı nedeniyle indirim uyguladı, ardından zararın dava açılmadan giderilmiş olmasını dikkate aldı. Sonuçta ortaya çıkan ceza, hükmün açıklanmasının geri bırakılabileceği sınırın altında kaldı ve müvekkil bir gün bile cezaevinde kalmadı. Aynı dosyada zarar ödenmeseydi konuşacağımız şey yatar süresi olurdu.